Nhân quả là gì?
- Mình đánh bạn là nguyên nhân, bạn đục lại mình là kết quả.
- Mình đi làm là nguyên nhân, mình kiếm được tiền là kết quả.
- Mình ăn là nguyên nhân, mình no là kết quả.
Thực ra, Nhân quả là cách nói ngắn gọn. Vì để kết quả có mặt thì cần phải có Duyên (hay nhân duyên). Cho nên giữa Nhân và Quả còn có Duyên, gọi đầy đủ là Nhân-Duyên-Quả. Duyên là những điều kiện bổ trợ để nguyên nhân có thể phát triển thành kết quả.
Vậy nhân quả có thể hiểu là nguyên nhân kết hợp với các điều kiện bổ trợ mà hình thành nên kết quả
- Mình trồng cây ớt là Nhân. Đất, nước, không khí, sự chăm sóc, bón phân,…là Duyên. Cây ớt cho trái là Quả.
- Mình đi học là Nhân. Thầy cô, bạn bè, lớp học, sách vở,… là Duyên. Mình có bằng tốt nghiệp là Quả.
- Ta trồng cây ớt (Nhân):
- Ta chăm sóc, bón phân tưới nước, thời tiết thích hợp (Duyên). Cây ớt cho ra trái to và đẹp (Quả).
- Ta không chăm sóc, không tưới nước, thời tiết hạn hán, sâu bệnh (Duyên). Cây ớt bị chết, không thể cho trái (Quả).
- Ta đi học (Nhân):
- Ta chăm chỉ, thầy cô dạy hay, bạn bè xuất sắc (Duyên). Ta học giỏi, có bằng tốt nghiệp xuất sắc (Quả).
- Ta lười biếng, chơi với bạn không tốt, thầy cô dạy dở (Duyên). Ta học dốt, không có bằng tốt nghiệp (Quả).
Duyên có thể chia ra thành 2 loại: Duyên ngoại sinh và Duyên nội sinh. Duyên ngoại sinh là những nhân duyên đến từ bên ngoài (ánh nắng, mưa, không khí,…), ta không thể hoặc khó có thể can thiệp (bị động). Duyên nội sinh là nhân duyên do bản thân tự tạo tác nên (chăm cây, tưới nước, bón phân,…), ta hoàn toàn có thể can thiệp được (chủ động). Vậy ta làm việc tốt, kết hợp với các nhân duyên tốt thì sẽ cho ra kết quả tốt. Ta làm việc xấu, kết hợp với những nhân duyên xấu thì sẽ cho ra kết quả xấu. Nhưng nếu ta làm việc tốt mà lại gặp phải các nhân duyên xấu (ngoại sinh) thì ta phải cố gắng tạo ra thật nhiều nhân duyên tốt (nội sinh) để có thể thu về kết quả tốt.
Giá trị của việc hiểu về nhân quả
Dù ta có tin vào Nhân quả hay không thì ta vẫn không nằm ngoài Nhân quả. Dù ta theo Đạo Phật, Đạo Thiên Chúa hay bất cứ Đạo nào, thậm chí không theo tôn giáo thì khi ta giết người ta vẫn phải ở tù. Ta làm việc tốt thì được mọi người thương yêu, kính mến. Ta làm việc xấu thì bị mọi người chỉ trích, khinh thường… Do đó, Nhân quả là một sự thật, nó xoay vần trong cuộc sống của ta. Nếu có hiểu biết về Nhân quả, ta có thể tận dụng nó để kiến tạo tương lai của mình trở nên tốt đẹp hơn.
Ví dụ:
- Ta muốn tương lai có thể giao tiếp tiếng Anh thật tốt (Quả) thì từ bây giờ ta phải rèn luyện tiếng Anh (Nhân) thật chăm chỉ (Duyên nội sinh).
- Ta muốn tương lai hết khổ (Quả) thì từ bây giờ ta phải muốn hết khổ (Nhân) và bắt đầu tập thiền, chánh niệm, giảm bớt mong cầu, làm lành lánh dữ thật tinh tấn (Duyên nội sinh).
- Ta muốn tương lai được mọi người yêu quý (Quả) thì từ bây giờ ta phải quyết tâm thay đổi (Nhân) và rèn luyện tính cách sao cho hiền hòa, dễ chịu và gần gũi (Duyên nội sinh).
- Ta muốn giải quyết được vấn đề trong tương lai (Quả) thì từ bây giờ ta phải đi tìm nguyên nhân của vấn đề (Nhân). Sau đó, tìm cách xử lý phù hợp (Duyên nội sinh) thì vấn đề tự nhiên được giải quyết.
Kết luận
Nhân quả là từ một nguyên nhân ban đầu, nhờ vào các điều kiện bổ trợ mà phát triển thành kết quả. Nhân quả không phải là một lý thuyết tâm linh huyễn hoặc. Nhân quả là chân lý của cuộc sống. Nếu gieo Nhân tốt nhưng gặp phải Duyên ngoại sinh xấu thì ta phải cố gắng tạo ra Duyên nội sinh tốt để Quả tốt có mặt. Nếu gieo Nhân xấu, gặp phải Duyên ngoại sinh xấu nhưng biết ăn năn hối cải, cố gắng tạo ra nhiều Duyên nội sinh tốt thì vẫn có thể thu được Quả tốt. Cho nên, việc gì ta có thể thay đổi thì hãy cố gắng thay đổi, việc gì ta không thể thay đổi thì hãy chấp nhận như nó phải là như vậy. Sống như vậy gọi là sống tùy Duyên (ngoại sinh).
